به منظور بررسی اثرات کود باکتوسول، اوره و فسفات آمونیوم بر کمیت و کیفیت گوجه فرنگی زمینی به مساحت 3000 مترمربع واقع در منطقه فسا، استان فارس انتخاب شد. پس از کاشت بذر (Cal J) در خزانه و آماده سازی زمین اصلی، نشاها در یک آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با چهار تکرار به مزرعه اصلی انتقال داده شد. بوته ها به فاصله 45 سانتمیتر روی ردیفهایی با فاصله 60 سانتمیتر از یکدیگر کشت و بین هر دو ردیف یک پشته با عرض 90 سانتیمتر درنظر گرفته شد. هر تیمار دارای 4 خط 10 متری بود. فاکتورها عبارت بودند از فاکتور A  ، کود باکتوسول در چهار سطح صفر، 1500، 2000 و 2500 کیلوگرم در هکتار و فاکتورB  ، کودهای اوره و فسفات آمونیوم، به این ترتیب که سطح b1  بدون استفاده از هیچ کود شیمیایی، سطح b2  بدون استفاده از کود شیمیایی در مرحله نشاء و 200 کیلو فسفات آمونیوم یک ماه بعد از کاشت و 200 کیلوگرم اوره به صورت سرک در سه مرحله. سطح b3 ، استفاده از 200 کیلوگرم در هکتار فسفات آمونیوم در مرحله نشاء، 200 کیلوگرم در هکتار فسفات آمونیوم یک ماه بعد از کاشت. و200 کیلوگرم اوره به صورت سرک طی سه مرحله. عملیات داشت طبق عرف محلی انجام و در زمان برداشت محصول از شش بوته از وسط دو خط میانی انجام و عملکرد محاسبه گردید. در هر مرحله صفات کمی و کیفی اندازه گیری شد.

ارزیابی کمی و کیفی نشان می دهد که تیمارهای مختلف باکتوسول بر ویتامین ث، اسیدیته، واکنش، چگالی، اندازه میوه، اندازه متوسط میوه، عملکرد، وزن گوجه فرنگی قرمز، و وزن گوجه فرنگی سبز اثر نداشته است ولی بر کل مواد محلول اثر داشته و آن را افزایش داده است. افزایش کودهای شیمیایی باعث افزایش اسیدیته، عملکرد و کاهش گوجه فرنگی های با قطر کمتر 60 میلیمتر شده است، اما کودهای شیمیایی روی سایر صفات اثر معنی دار نداشته است. اثرات متقابل کود آلی باکتوسول و کود شیمیایی روی صفات کمی و کیفی گوجه فرنگی متفاوت بوده است.

مقدمه:

گوجه فرنگی از خانواده (Solanaceae) یکی از سبزیهای مهم است و بصورتهای مختلف مصرف می شود(1) این گیاه از نظر عناصر غذایی به ازت، فسفر و پتاسیم نیازمند است(7). در ده سال گذشته کشاورزی ارگانیک رشد بسیاری کرده است و در بسیاری از کشورها اکنون به عنوان یک صنعت سریع الرشد محسوب می شود. در کشاورزی ارگانیک به لحاظ مصرف محدود کودهای شیمیایی و سموم آفات نباتی در جلوگیری از آلودگی محیط زیست بسیار موثر می باشد.(2). در تقویت حاصلخیزی زمینهای زراعی غیر از کودهای شیمیایی، عوامل بیولوژیک هم بسیار موثر هستند. یکی از عوامل بسیار مهم در حاصلخیری خاکها،مواد آلی، بخصوص هوموس خاک می  باشد(3).

کود آلی، باکتوسول دارای ازت، فسفر و درصد بالایی ماده آلی می باشد و اثرات مثبت بر هوموس خاک، افزایش جمعیت موجودات گیاهی خاک، تحریک رشد ریشه و افزایش مقاومت گیاه به آفات دارد که تمام این موارد در کشاورزی پایدار حائز اهمیت است(6). ازت، فسفر و پتاسیم روی کیفیت گوجه فرنگی و بازارپسندی به شیوه های مختلف موثر هستند(4و5).

مواد و روشها:

**،

برای انجام این تحقیق یک آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در چهار تکرار انجام شد. فاکتورها عبارت بودند از کود باکتوسول در چهار سطح 0، 1500، 2000 و 2500 کیلوگرم در هکتار،ترکیب کودهای شیمیایی فسفات آمونیوم و اوره. سطح اول صفر، سطح دوم بدون استفاده در مرحله نشاء و 200 کیلوگرم در هکتار فسفات آمونیوم یک ماده بعد از کشت و 200 کیلوگرم اوره بصورت سرک، (طی سه مرحله)، سطح سوم مانند سطح دوم با این تفاوت که در مرحله نشاء 200 کیلوگرم در هکتار فسفات آمونیوم استفاده شد. برای خزانه از بذر کل جی (cal-j) استفاده شد و سایر عملیات داشت طبق عرف محل صورت گرفت. آزمایشات فیزیکی و شیمیایی خاک (قبل کشت و بعد از برداشت) جدول 1 و آزمایشات کیفی میوه طبق روشهای استاندارد انجام شد.

نتایج و بحث

نتایج جدول2 نشانگر آن است که تیمارهای مختلف باکتوسول روی ویتامین ث، اسیدیته، وزن متوسط میوه، PH، چگالی اثر معنی دار نداشته است، اما روی کل مواد محلول، اندازه میوه (با قطر بیشتر از 60 میلیمتر)، عملکرد و وزن سبزینه ای اثر معنی دار داشته است. کودهای شیمیایی روی ویتامین ث، اسیدیته، PH، چگالی، وزن متوسط میوه اثر معنی دار نداشته و بر سایر صفات کمی و کیفی اثر معنی دار نشان داده است. اثرات متقابل کود آلی باکتوسول و کودهای شیمیایی بر روی کلیه صفات کمی و کیفی به جز اندازه میوه ( قطر 60-40 میلمتر)، چگالی و PH اثر معنی دار داشته است. بطور کلی، کود آلی باکتوسول بر صفات کمی و کیفی گوجه فرنگی اثرات سوء نداشته و بیشترین عملکرد با مصرف 2000 کیلوگرم در هکتار باکتوسول حاصل شده است. نهایتاً اینکه تحقیقات روی کودهای آلی باید بصورت زنجیره ای عمل شود تا اثرات تدریجی کودو جنبه اقتصادی آن در دراز مدت مشاهده شود.

نتایج کلی

1-      استفاده از باکتوسول بر صفات کیفی و کمی گوجه فرنگی اثرسوء یا منفی نداشته است.

2-      بیشترین عملکرد گوجه فرنگی با مصرف باکتوسول به میزان 2000 کیلوگرم در هکتار حاصل شده است.

3- گرچه هنوز به ظاهر مصرف دو هزار کیلوگرم در هکتار باکتوسول از نظر اقتصادی برای زارعان ممکن است مقرون به صرفه نباشد، اما اگر مصرف تدریجی کود (طی سه سال)، اثرات مضره کودهای شیمیایی، جلوگیری از آلودگی خاک و آب و اثرات منفی مصرف کودهای حیوانی مثل بذر علف هرز، مشکلات پخش و ... مدنظر قرار گیرد، مصرف 1500 تا 2000 کیلوگرم در هکتار اقتصادی خواهد بود.

4- تحقیقات روی کودهای آلی باید بصورت زنجیره ای عمل شود تا اثرات تدریجی کود و جنبه اقتصادی آن در دراز مدت مشاهده شود.

5- گرچه مصرف کودهای شیمیایی روی عملکرد اثرات مثبت دارد، اما مصرف بی رویه آن با توجه به اثرات زیست محیطی و تخریب خاک، مشکلاتی ایجاد می کند که ترجیحاً باید سعی شود کودهای آلی جایگزین آن شود.

 

منابع:

1-   خوشخوی. م.ع.ا. کامکار حقیقی وی. شجاعی. 1362. گوجه فرنگی از کاشت تا برداشت. نشریه ترویجی شماره 39. دانشکده کشاورزی. دانشگاه شیراز.

2-      روزنامه همشهری.1375. سال چهارم. شماره 1096 . صفحه7.

3-   شکوری.پ. 1373. عوامل بیولوژیکی حاصلخیزی خاکهای زراعی. چکیده مقالات. سومین کنگره علوم زراعت و اصلاح نباتات ایران. دانشگاه تبریز.

4-                   Anon, R.1969. Bulk handling of tomatoes . Annual Agri. Issue Harvest.4, 14-17.

5- Barooh, S. 1993. Vegetable growing in India. Katyani pub. Ludhiana ,India.1^st.ed.

6- Beattie,J.H.1942. Production of Tomatoes for Canning and manufacturing. Faemers Bull.1901/5

7- Buttler, A.N.L. and E.a. Kerr.1952 Tomatoes for Processing. Onturio Dept. of Agri., Torento, Canada  Bull. No,491.16.

8- Gould , W.I. 1974. Tomato Production , Processing and Quality Evalution. AVI. Publishing Company. INC. Westport Connecticut.

9-                   Hester, J.B. and F.A Shelton. 1963. The Soil site of tomato growing. Compbell soup Co. Dept. of Agri. Res. Camden, N.J.Bull. No 1,3.

10-   Keirns, V.E. and E.C Wittmeyer. 1951. Tomatoes in the home garden. Agri. Exp. Serv. Columbus, Ohio.

11-    Kretchman, D.W. 1972. Culture and physiology of tomatoes for processing. Ohio States Univ. and Ohio Agri.Res. and Dev Center, Wooster, Ohio . 3 (Mimeo report).

12-   Kurt, h.k. Renate and H. hanspaul. 1987. Hydroxamate Siderophore Content of organic Fertilizers. Biosol Research Papers.

13-   Naschberger , S. 1995. Ecological Evaluation of Organic Fertilizer Bioohemie, Ges. Mbh. Abt. Dungemitteivertrieb, Dungerenlwicklung. 6250. Kundl ,Austria.

14-   Nestel Res. And Dev. Centers. 1997. Extermadura, Spain. Aparatadu 435.

15-   Thomopson , H.C. and W.G. Kelly. 1959. Vegetable Crops. 5ed. McGraw Hill Publishing Co. New york.

16-   Zobel, M.P.1466. Mechanization of tomato production and processing. National Conference on Tomatoes. Dept. of Hort. , Purduer Univ. and NCA. Lafayette, Ind. , Dec., 76

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول1- خصوصیات فیزیکوشیمیایی خاک مزرعه آزمایشی قبل از کاشت و بعد از برداشت